همۀ ما دروغ می گوییم. البته گاهی با نیت خوب این کار را می کنیم. برای مثال برای جلوگیری از صدمه زدن به احساسات دیگران دروغی می گوییم. اما آنچه مسلم است به هر شکل و در هر حالت، دروغگو همیشه انگیزه ای برای فریب دادن دیگران دارد. در هر صورت صرف نظر از اینکه ما به چه علت دروغ می گوییم دانشمندان به دنبال درک چگونگی کارکرد، تجزیه و تحلیل و تغییرات مغز انسان به هنگام پنهان کردن واقعیت و فریب دادن دیگران، هستند. آنها امیدوارند که با تحقیقاتی مستمر و دقیق اطلاعات بیشتری در مورد روند دروغگویی و در نهایت تشخیص آن بدست آورند. دانشمندان معتقدند که دروغ از دو بخش تشکیل یافته؛ اول اینکه فرد باید دروغ را بسازد و دوم اینکه باید همزمان از واقعیت فرار کند.

برای مطالعۀ دروغ در یک محیط آزمایشگاهی، محققان با ایجاد تنوع در شرایطی از دو شرکت کننده درخواست کردند که دروغ بگویند! در آزمایشی معروف به «سرقت ابلهانه» که در آن هر داوطلب باید برای دروغ گفتن، یک حلقه یا یک ساعت مچی که در قفسه ای از اتاق پنهان شده بود را انتخاب می کرد. در این آزمایش به داوطلبان گفته شد که در طول مدت پرسش و پاسخ در صورت داشتن یا نداشتن این اقلام باید آن را انکار کنند.
قبل از شروعِ مرحلۀ پرسش و پاسخ بر روی پوست سر شرکت کنندگان الکترودهایی نسب می کردند تا مقدار پتانسیل مربوط به رویداد از سیگنال های الکتریکی مغز را اندازه گیری کند. این سیگنال ها می توانند الگوی کلی و مناسبی را از چگونگی وقوع بیان دروغ یا واقعیت ارائه دهند. قابل توجه است با وجود اینکه این روش فعالیت های تمامی مناطق مغز را اندازه گیری می کند اما برای شناسایی دقیق منطقه ای که در هنگام دروغ گفتن فعال می گردد، مناسب نیست.
در طول دهۀ گذشته دانشمندان از روشی به نام اف‌ ام‌ آر آی* استفاده کرده اند که با دقت بیشتری از تغییر مناطق مغز در هنگام دروغ گفتن تصویربرداری می کند. این روش تغییرات جریان خون در مغز و بازتاب فعالیت های عصبی را در هنگامی که افراد در داخل دستگاه اسکنر هستند، اندازه گیری می کند.
تصاویر بدست آمده نشان دهندۀ فعالیت های مغز در مناطقی خاص در طول مراحل بیان دروغ و یا واقعیت است. به نظر می رسد طی جریان فریبکاری، مناطق مختلفی از مغز باید فعالیت داشته باشند ولی مهم ترین یافته ها که در نتیجۀ مطالعات از روش اف ام آر آی بدست آمده نشان می دهد که فعالیت قشرجلویی مغز (پروفونتال کورتکس) در هنگام دروغگویی افزایش می یابد. قشرجلویی مغز درست در پشت پیشانی قرار دارد که شامل مجموعه ای از مناطق مسئول برای کنترل اجرایی یا تنظیم افکار و اقدامات برای رسیدن به اهداف است.
کنترل اجرایی شامل فرآیندهای شناختی بسیار مهمی مانند؛ برنامه ریزی، حل مسئله و تمرکز است که تمامی اینها از اجزای ضروری برای فریب دادن محسوب می شوند. پس هیچ جای تعجبی برای افزایش فعالیت قشرجلویی مغز در هنگام دروغگویی وجود ندارد. برای مغز عدم صداقت نیاز بیشتری به فعالیت دارد تا برای صداقت داشتن! و این موضوع در اندازه گیری های مغزی ثابت شده است. ضمنا مطالعات نشان می دهد که انسان زمان بیشتری برای دروغ گفتن نیاز دارد.
«جاش گرین» محققی در زمینۀ قضاوت اخلاقی و تصمیم گیری از دانشگاه هاروارد می گوید: "درحالی که دروغ باعث افزایش فعالیت در قشرجلویی مغز می شود اعمال دیگری از قبیل پخت و پز یا بازی شطرنج نیز همین اثر را در مغز می گذارند. گویا که هیچ بخش ویژه و جداگانه ای برای دروغ و فریب در مغز وجود ندارد."
بیشتر تصویربرداری های مطالعاتی اعصاب در زمینۀ فریب و دروغ بر روی رفتار افراد سالم، نشان دهندۀ این است که چگونگی کارکرد مغز افرادی که مجبور به دروغ گویی می شوند نسبت به مغز افراد ناسالم فرقی ندارد و اطلاعات در این زمینه همچنان ناشناخته باقی مانده است.
جالب است که حتی بدون وجود منطقۀ مشخصی برای دروغ در مغز، پژوهشگران می توانند با استفاده از روش اف ام آر آی با دقت حدود 85% تشخیص دهند که داوطلبان شرکت در آزمایش دروغ می گویند یا خیر. محققان با استفادۀ همزمان از آزمایشات پلی گرافی که تغییرات فشار خون، رسانایی پوست و تنفس را نشان می دهد در طول مدت پرسش و پاسخ در محیط آزمایشگاه را نیز اندازه گیری کردند.
اما باید یادآور شد که با وجود چنین میزان بالایی از دقت و استفاده از روش های یاد شده نیز، نمی توان فریب و دروغ را در بیرون از محیط آزمایشگاه به راحتی اثبات کرد.
تا کنون دو شرکت آمریکایی تولید کنندۀ دستگاه های اف ام آر آی در بازار تلاش کردند که در چندین مورد قضایی در دادگاه ها در سراسر دنیا از چنین دستگاه هایی به عنوان مدرک و شاهد استفاده کنند اما در هر مورد با مخالفت های زیادی از سوی جامعۀ دانشمندان علوم اعصاب مواجه شده اند!